مدیریت تنوع اقلام و گزارش همایش تخصصی ایران‌كد و بهره‌وری در صنعت

ايران‌كد به عنوان يك برند اطلاعاتي در كشور، وظيفه مديريت اطلاعات پايه اقلام كالا و خدمات را بر عهده دارد و با توليد كاتالوگ‌هاي اطلاعاتي با كاربري‌‌هاي گوناگون براي هر قلم كالا یا خدمات موجود در زنجيره‌هاي تأمين در سطح ملي كه در بردارنده كدهاي ملي منحصربفرد نيز است، اقدام به شناسايي كالاها و خدمات و معرفی آنها به زنجيره‌هاي تأمين مي‌کند. با اين تعبير؛ مي‌توان هدف ايران‌كد را شناسايي اقلام در زنجيره تأمين بيان كرد كه مي‌تواند با كاهش برخي هزينه‌ها در زنجيره تأمین؛ يا درون بنگاه‌هاي اقتصادي اعم از توليدي يا غيرتوليدي، موجب ارتقاي بهره‌وري بنگاه‌ها، زنجيره و در نهايت صنعت و اقتصاد كشور شود.

  يكي از اهداف ايران‌كد؛ همچون دیگر سيستم‌هاي شناسايي اقلام در زنجيره تأمين، مديريت تنوع اقلام در زنجيره تأمين است و كدگذاري و استفاده از سيستم‌هاي كدينگ با اهداف مشخص، يكي از از ابزار مناسب براي اين انجام کار است. دو رويكرد متفاوت و مكمل افزايش تنوع و كاهش تنوع كه هر يك كدينگ با ساختار مناسب و ابزار مشخصي را طلب مي‌كند در این‌باره مطرح است.

  هر توليد‌كننده ممکن است نقش‌های فرآيندي متفاوت خريدار و فروشنده را به‌طور هم‌زمان در زنجيره تأمین ايفا كند. بازارهاي امروزي با افزايش تقاضا و تنوع سليقه‌ها از جانب مشتري مواجه هستند و توليد‌كنندگان تلاش می‌کنند با ايجاد تنوع در محصولات‌شان پاسخ‌گوي تنوع سليقه مشتريان باشند، به‌گونه‌ای که بسياري از صنايع با مفهوم توليد انبوه بيگانه‌اند. در اين تنوع توليدي؛ لازم است مكانيزمي براي شناسايي و تخصیص کدی یکتا به هر قلم كالا طراحی شود. كد مزبور؛ شناسه دسترسي به اطلاعات مربوط به آن قلم كالاست. سيستم‌هاي كدگذاري گوناگونی براي ارایه پاسخ به اين نياز اطلاعاتي در سطح جهان ابداع شده‌اند. به‌طور مثال؛ كدهاي GTIN که در قالب باركد براي مكانيزه كردن فروش كالا استفاده مي‌شوند، شماره قطعات براي قطعات فني، و كد ملي 16 رقمي كالا موسوم به ايران‌كد از اين دسته‌اند و همگي با هدف افزايش تنوع اقلام در بازار ابداع شده‌اند.  نگرش ديگري به نيز به مديريت تنوع اقلام در زنجيره تأمین وجود دارد که کاهش تنوع اقلام است. يك بنگاه اقتصادي؛ منابع و مواد اوليه خود را از تأمين‌كنندگان متعدد با نام‌هاي تجاري و مشخصات فني گوناگون تهیه مي‌كند. با توجه به تنوع محصولاتی که توليد می‌کند و اقلام متعددی که در محصولاتش بکار می‌برد، با تنوع اقلام و حجم وسيعي از موجودي‌ها مواجه است كه موجب افزايش هزينه‌هاي سفارش‌دهي، خريد، موجودي‌ها و حتي طراحي و توسعه محصولات مي‌شوند. دو رويكرد متفاوت به مقوله كاهش تنوع اقلام وجود دارد كه هر يك؛ برخي هزينه‌ها را كاهش مي‌دهد:
رويكرد اول؛ به اشتراك‌گذاري قطعات يا بستر مشترك است كه طراحي و ساخت محصول را هدف مي‌گيرد. هدف اين رويكرد بكارگيري كمترين تنوع اقلام براي توليد بيشترين تنوع محصول است. به‌عبارتي؛ از اقلام و قطعات مشترك در توليد طيفي از محصولات استفاده مي‌شود. پرسش اساسي در اين نگرش اين است كه چه سطحي از اشتراك قطعات مي‌تواند بيشترين سودآوري را به همراه داشته باشد و چه نوع كدگذاري مي‌تواند در مديريت تنوع اقلم اثربخش باشد؟

رويكرد دوم؛ كاهش تنوع اقلام و شناسايي اقلام مشابه با كاربري يكسان در يك بنگاه است. با توجه به تنوع تأمين‌كنندگان ممكن است که قطعه‌ای يكسان؛ با كدهاي ملي يا شماره قطعات گوناگون خريداري شود و به عنوان قطعات گوناگون در انبارها مستقر شوند و جداگانه مديريت شوند. همچنین ممكن است که قطعاتي به ظاهر متفاوت، كاربري يكسانی داشته باشند و اين موضوع از ديد مدير انبار، يا مدیر توليد پنهان باشد. هستند قطعاتی که مشخصات فنی یکسانی دارند و به علت استفاده در محصولات گوناگون، متفاوت قلمداد می‌شوند و جداگانه نیز مديريت مي‌شوند. از این‌رو؛ مي‌توان با شناسايي تنوع غيرواقعي اقلام، در مسیر كاهش تنوع حرکت کرد. برخی سيستم‌هاي كدگذاري مانند ناتو و كدينگ شركتي ايران‌كد بر شناسايي اقلام و كدگذاري مبتني بر مشخصات فني با هدف كاهش تنوع اقلام در بنگاه‌ها تمرکز دارند از اين گونه هستند.

يك مطالعه در صنايع با گستره ملي و بين‌المللي نشان مي‌دهد كه عدم توجه به موضوع مديريت تنوع اقلام، هزينه‌هاي سربار سنگيني به بنگاه‌ها تحميل مي‌كند. مركز ملي شماره‌گذاري كالا و خدمات ايران به عنوان متولي مديريت اطلاعات كالاها و خدمات در كشور اين موضوع را با ارایه كدينگ شركتي ايران‌كد و پياده‌سازي آن در برخي صنايع به اثبات رسانده است كه با كاهش تنوع اقلام مي‌توان بسياري از هزينه‌هاي بنگاه‌ها را به ميزان قابل توجهي كاهش داد که نوعي افزايش بهره‌وري در صنعت محسوب مي‌شود. جدول زير نتيجه اجراي اين سياست در برخي بنگاه‌هاي بزرگ توليدي و خدماتي كشور است.

جدول بهبود عملکرد سازمان‌ها در استفاده از ایران‌کد

مرکز ملی شماره‌گذاری کالا و خدمات ايران همايشي با عنوان “ايران‌كد و بهره‌وري در صنعت” برای ترويج تفكر كاهش مديريت تنوع اقلام در سطح بنگاه‌ها، زنجيره‌هاي تأمين و انتقال تجربه شركت‌هاي موفق در اين حوزه، و نیز تبيين اهميت علمي موضوع در تاريخ 21 آذرماه 1390 برگزار کرد. در اين همايش علاوه بر ارایه تجربه‌های موفق گروه بهمن، گروه انتخاب، شركت سابير و مجموعه صنعت نفت، جنبه‌هاي علمي و نظري موضوع از منظر راه‌كارها و ابزارهای موجود برای بهينه‌سازي تنوع اقلام و افزايش بهره‌وري توسط آقايان دكتر شفيعا، دكتر فتح‌اله، دكتر فتاحي و دكتر اكبري جوكار مورد بررسی قرار گرفت.
مقاله‌ها را از اینجا دریافت و مشاهده کنید.